Vezektomi Erkekte tüplerin bağlanması

Erkek üreme sisteminin ana organı olan testislerin temel görevi gebelik için gerekli olan spermlerin üretilmesidir. Üretilen spermler vas deferens adı verilen kanallar tarafından taşınarak penis ucuna açılan ürethraya kadar ulaşır. Bu yolculuk sırasında prostat bezinden salgılanan sıvı içine karışarak orgazm sırasında penis dışına atılır. Orgazm sırasında erkekten boşalan sıvı testisler tarafından değil prostat bezi tarafından üretilir.

Spermin üretim yeri olan testislerden ürehtraya kadar taşınmasının önünde bulunan bir engel menide hiç sperm bulunmaması yani azospermi ile sonuçlanır. Obstrüktif yani tıkanma nedenli azospermi olarak adlandırılan bu durum erkek kısırlığının nedenlerinden birisidir ve tedavisi cerrahi olarak sperm aramayı takiben mikroenjeksiyondur. Bu tıkanıklığın istenmeyen gebelikleri engellemek amacıyla bilinçli olarak cerrahi yöntemler ile yapılması ise vazektomi olarak adlandırılır.

Erkekte tüplerin bağlanması olarak tanımlanan bu işlem geri dönüşümsüz bir doğum kontrol yöntemi olarak kabul edilir.

Kimler için uygundur?
Günümüzde her yıl sadece Amerika Birleşik Devletlerinde yarım milyondan fazla erkek istenmeyen gebeliklerden korunmak için vazektomiyi tercih etmektedir. Tüm dünyada ise bugüne kadar yapılan toplam vazektomi sayısının 30 milyonun üzerinde olduğu tahmin edilmektedir. Vazektominin önünde tıbbi bir engel olmamakla birlikte bazı bireyler bu işem için daha uygun adaylardır.

• Ailesini tamamamış, diÄŸer doÄŸum kontrol yöntemlerini gözden geçirmiÅŸ ve daha uygun bir yönteme karar verememiÅŸ çiftler
• Düzenli ve stabil bir iliÅŸkisi olan ve kadın yaşının doÄŸurganlığın sonlarına yaklaÅŸtığı çiftler
• Ä°leride çocuk sahibi olmak istemediÄŸinden emin olan orta yaÅŸlı bekar/dul erkekler
• Ä°stenmeyen gebeliklerden korunmada sorumluluk almak isteyen erkekler

İleride çocuk sahibi olma konusunda kesin kararını verememiş veya evliliği konusunda şüpheleri olan ve olası bir boşanma ve yeniden evlenme durumunda tekrar çocuk sahibi olma olasılığı olan erkekler diğer doğum kontrol yöntemlerinden birini tercih etmelidir.

Avantajları
Kalıcı ve ömür boyu süren bir doğum kontrol yöntemi olması en önemli avantajıdır. Ayrıca hamilelik korkusu olmadığından cinsellik daha keyifli ve verimli yaşanabilir.

İşlem sırasında bağlanan vas deferenslerin meni sıvısı üretimi ile hiçbir ilgisi olmadığından işlem sonrası erkeğin meni miktarı ve görünüşünde hiçbir değişiklik olmaz. Sperm ve hormon üretimi değişikliğe uğrmadan devam ettiğinden cinsel istek, güç ve aktivitede herhangi bir değişiklik ortaya çıkmaz. Üretilen spermler vücut tarafından emilerek yok edilir.

Dezavantajları
Kalıcı bir yöntemdir. İleride yeniden çocuk sahibi olmak istendiğinde kanalların ameliyat ile yeniden açılması her zaman başarılı olmayabilir. Bu gibi durumlarda cerrahi sperm arama ve mikroenjeksiyon uygulanması gerekir.

EtkinliÄŸi
Vazektominin etkinliği teorik olarak %100 olmakla birlikte teorikte bu oran biraz daha düşüktür. Sperm hücresinin üretilmesi ile meniden dışarı atılması yaklaşık 72 gün alır. Bu nedenle vazektomi sonrası koruyuculuk hemen başlamaz. Koruyuculuğun tam olduğu yani menide sperm sayısının sıfıra düştüğü arka arkaya yapılan 2 sperm analizinde gösterilmelidir. İlk sperm tetkiki için genelde 16-18 hafta içinde 20 defa boşalma olması beklenmelidir. Çok nadir olarak spermin menide sıfırlanması daha yavaş olabilir ve 3-4 yıl adar gerektirebilir. Bazı durumlarda ise bağlanan ve kesilen kanallar yeniden birleşebilir ve üretilen sperm menide görülebilir. Bu işlemi takip eden ilk 4 ay içinde 1.000 erkekten birinde görülürken 3 yıl sonunda her 5-10.000 erkekten birinde saptanabilir.

İşlem nasıl yapılır?
Vezektomi işlemi lokal anestezi altında ve muayenehane şartlarında üroloji uzmanları tarafından yapılır. Oldukça kolay ve güvenli bir işlemdir. Testisler erkek vücudu dışında skrotum adı verilen torbaların içinde bulunur. Lokal anestezi yapılmasını takiben skrotum derisi üzerinde kçük bir kesi yapılarak vas deferensler bulunur, cilt dışına alınıp bağlandıktan sonra kısa bir parça kesilir ve kalan uçlar koter ile yakılarak tahrip edilir. Cilde kendiliğinden eriyen dikiş konur. NonScapel Vasectomy (NSV) adı verien teknikte ise bistüri ile kesi yapılmadan ince ve sivri uçlu aletler ile skrotum derisinde delik açılarak işlem tamamlanır. NSV tekniğinde işlem sonrası ağrı çok daha az olmaktadır. İşlem yaklaşık 30 dakika sürer ve hastanede yatmayı ya da istirahati gerektirmez. Takip eden dönemde ağızdan ağrıkesici almayı gerektirecek şiddette ağrı olabilir.

Riskler ve komplikasyonlar
Her cerrahi işlemde olduğu gibi vazektomi de bir takım komplikasyonların görülme riski vardır:

• Alerjik reaksiyon: Kullanılan anestezik ajana karşı alerji ve bunun sonucunda geçici bir kaşıntı olabilir.
• Kanama: Ä°ÅŸlem sonrası kanama ve ödem olabilir. Skrotum mor ve ÅŸiÅŸ görünebilir. Bu durum geçici olup 4-5 gün içinde kendiliÄŸinden kaybolur.
• OrÅŸialji (kronik aÄŸrı): Nadiren iÅŸlem sonrası biriken sıvı ve sperme baÄŸlı olarak testislerde aÄŸrı olabilir. Bu durum 6 ay içinde kendiliÄŸinden kaybolur
• Hematom: Skrotum içine olan kanama durmaz ise kan pıhtılaÅŸarak bir kitle oluÅŸturabilir. Nadiren bu hematomun ikinci bir cerrahi iÅŸlem ile boÅŸaltılması gerekebilir.
• Enfeksiyon: Nadiren antibiyotik tedavisi gerektiren enfeksiyonlar geliÅŸebilir.
• AÄŸrı: Ä°lk 24 saatten sonra aÄŸrı kesici almayı gerektirecek ÅŸiddette aÄŸrı nadiren görülür
• Cinsel isteksizlik ve güçlük: Çok nadiren görülen bu durum fiziksel deÄŸil psikolojiktir.

Geçmişte vazektomi sonrası prostat kanseri görülme riskinde hafif bir artış olabileceği ileri sürülürken en son yapılan çalışmalar vazektomi ile prostat kanseri arasında bir ilişki olmadığını göstermektedir (JAMA 2002; 287-3110-3115)